Yemen Türküsü Harput’undur!

Tarihimize ve Kültürümüze sahip çıkmak hepimizin görevidir. Yemen Türküsü 1936 yılında Elazığ Valiliği tarafından derlenmiş ve “Elaziz Halk Türküleri ve Oyunları” adlı kitapta kayıt altına alınmıştır. İlk kez Şemsettin Taşbilek tarafından 2012 yılında makalesi ve Elazığ Müzik Kültürü adlı kitabında Yemen Türküsü’nün Harput’a ait olduğu kaleme alınmıştır. Şemsettin Taşbilek tarafından Yemen Türküsü ve Elazığ… Şemsettin Taşbilek - Musiki Dergisi adlı web sitesinde yayımlanmıştır. Elazığ-Harput'un Ünlü Türküsü, Muş'tan 8 Yıl Evvel Elazığ' d Derlenerek Resmi Kayıtlara Geçirilmiştir. Yemen Türküsü (Havada bulut yok), eski bir Harput Türküsü'dür. Ezgi niteliğ makamı, seyri, güfte anlayışı ve teması bakımından tamamen bir Harput Müziği ürünü olduğu kabul edilmiş ola ser, eski sanatçı ve yazarların yayınlarında da güfte ve açıklama bilgileri verilm uretiyle defalarca Elazığ Türküsü olarak anılmıştır. Yemen Türküsü'nün Elazığ'a t olduğuna dair resmi belge de mevcuttur... RT Türk Halk Müziği derleme kayıtlarına göre 1944 yılında Muzaffer Sarısözen rafından Defçi Düriye Keskin'in kaynak kişiliğinde Muş'a yazılmış görünen türk Bir kere defçi kadınlar hep hareketli ve neşeli türküler yapmışlardır. Düğünlerde efçilik yapan Düriye Keskin'in bu tür ağır bir ağıt türküsünü repertuarına alıp, alıp söyleyeceğini düşünmek pek inandırıcı gelmiyor. En uzak ihtimalle bir erlerden duyup bir şekilde Muzaffer Sarısözen'e okumuş olduğunu kabul edeli buna rağmen uzmanların genel kabulüne göre uzun yıllardır Harput Türküsü larak anılmaktadır. itekim türkü; Resimli Ay Matbaası, İstanbul - 1936 basımı "Elaziz Halk Türküler e Oyunları" kitabında, hem de notalı olarak ve "Bu dağın ardında redif sesi var" mi ile kayıtlıdır (Türkünün ilk orijinal metni budur. Yeni çıkmış bir türküye onradan güfte eklemek normal bir durum olduğu için zamanla "Havada bulut Ok" ismi oturmuştur). amanın Elaziz Valisi Tevfik Gür başkanlığındaki Ferruh Arsunar, Sadi Günel ve stad Kaynak Kişi Hafız Osman Öge'nin içinde yer aldığı Elaziz Hakevi 1936 yılı anat Komitesi'nce derlenen kitap elimizde mevcut olduğu gibi, İstanbul-Beyaz ütüphanesi'nde de 47950 / 5 kayıt no ile hizmete açıktır. örüldüğü gibi Yemen Türküsü (Havada bulut yok), Muş'dan 8 yil evvel Elaziz aliliği'nin resmi kitabında Elaziz Türküsü olarak ve notası ile beraber derlenip ayınlanmıştır. u eski derleme güftesinde "Burası Muş'tur" terimi geçmektedir. Fakat 1905 yılı artlarında Yemen'in başkenti Sane ile Taiz şehirleri arasında Osmanlı askerinin avaştığı dağlık kale bölgesinin adının sadece dilden dile söylenti ile duyulabildi kkate alınırsa, Huş'un Muş olarak veya Muş'un Huş olarak algılanması ormaldir. Gerçi son yıllarda yapılan araştırmalar, o mevki asıl isminin Huş"olduğunu işaret etmektedir. onunda Huş'da olsa Muş'da olsa türkü, her yönüyle bir Harput Türküsü'dür. zginin ağırbaşlı yapısının, makamının; güfte, seyir ve diğer müzikal özelliklerini e tamamen Harput Müziği'nin sistematiği dairesinde olduğunu evvelce ifade miştik. Örneğin Elazığ icrasıyla doldurulmuş bantlardaki Yemen Türküsü ile, elgrafçı Akif Türküsü (Hüseynik'ten çıktım) ve diğer birçok Elazığ ezgisini bir sıl anlayışıyla dinlediğinizde oluşan iklim, Yemen Türküsü'nün güzel bir Harpu Cirküsü olduğu hissiyatını hemen size farkettirir. itekim 1961 yılında yayınlanan "Harput Yollarında-Cilt III " kitabında da türkü zun uzun anlatılmış ve kitabın yazarı İshak Sunguroğlu, Muş'un Yemen'de bir evki adı olduğunu oralarda görev yapmış subaylardan sonradan öğrendiğini mlatmıştır. kret Memişoğlu'nun 1962 yılı yayını "Harput Ahengi" kitabında da türkünün eşitli güftelerine ve çıkış şekline değinilmiştir... Harput'da 1905 yılında Redif ışlası vardır. Ezgi, Harput Redif Kışlası'ndan Yemen'e uğurlanan Osmanlı Asker in Elazığ Halkı tarafından yakılmıştır... Elazığ'daki kışlalardan birine halen dahi edif kışlası denildiğini de hatırlatmaktadır Fikret Memişoğlu... emen" konusu, Harput Müzik Kültürü içerisinde belli bir tutarlılıkla yer maktadır. Örneğin Harput'da "Yemen" konusunun işlendiği ikinci bir ezgi de, Gitme deyin yar boynuma sarıldı, Bizim kısmet Yemen ele verildi, Git yiğidim sağlık ilen gelesin."... Gördüğünüz gibi olay bir bütündür. Harput Müzik Kültürü, her konuda olduğu gibi Yemen Türküsü konusunda da kendi içinde tutarlılık arz eden donanımlara sahiptir. TRT kayıtlarına değinecek olursak; TRT'nin eski derleme kayıtlarında birçok yanlışılıklar yapıldığını bilmeyen yoktur. Rahmetli Muzaffer Sarısözen'in 1944 yılında Muş' da bir kadın defçiden dinleyerek, türküyü Muş türküsü olarak tespit etmiş olması bağlayıcı bir tespit değildir. Üstelik Muzaffer Sarısözen ve diğer derleyiciler, "Tevekte üzüm kara", "Fincanı taştan oyarlar" "Zeynebim", "Büyük cevizin dibi" vs. gibi diğer bazı Elazığ Türküleri'ni de bazı komşu illerin repertuarına derlemiştir. Yani o yılların imkanı ile hangi şehirde kim ne okumuş ise (teyit imkanı da kısıtlı olduğu için), o türküyü o şehire maletmişlerdir.. Bu nedenle yapılan hatalar hoş da görülebilir, ancak kabul edilemez. Sonuçta bu türkü öz Harput Türküsü'dür ve artık Türk Milleti'ne mal olmuştur. Türkü'nün güftesi ve kimlik bilgileri şöyledir, HAVADA BULUT YOK BU NE DUMANDIR (YEMEN TÜRKÜSÜ) Yöre: Elazığ Kaynak: Hafız Osman Öge / Sadi Günel / Ferruh Arsunar Derleyenler: Elazığ Halkevi 1936 / İ.Sunguroğlu/ F.Memişoğlu /Ş.Taşbilek Makam Hüseyni Usûl: 10/8-Curcuna Havada bulut yok bu ne dumandir Mahlede ölüm yok bu ne şivandır Şu Yemen elleri ne de yamandir Ano Yemen'dir, gülü çimendir, giden gelmiyor, acep nedendir Burası Huş'tur, yolu yokuştur, giden gelmiyor, acep ne iştir Kışlanın önünde redif sesi var Bakın çantasına acep nesi var Bir çift kundurası bir de fesi var Eli Yemen'dir, gülü çimendir, giden gelmiyor, acep nedendir Burası Huş'tur, yolu yokuştur, giden gelmiyor, acep ne iştir Kışlanın önünde sıra söğütler Zabıtlar oturmuş (Yüzbaşı binbaşı) asker öğütler Yemen'e gidenler babayiğitler Kışlanın önünde bir sürü kazlar Yüreğim yanıyor ciğerim sızlar Yemen'e gidene ağlıyor kızlar Kışlanın önünü duman bağladı Analar babalar yürek dağladı Yemen'e gidene herkes ağladı Kışlanın önünde bir binek taşı Çekin kıratımı binsin binbaşı Sefere gidenler çavuş onbaşı Kışlanın önünde bir kırık testi Askerin üstüne sam yeli esti Yavuklu güzeller ümidi kesti (Yavuklu: Sözlü,nişanlı) Not: Huş (veya Muş); Yemen'in başkenti Sane ile Taiz şehirleri arasında Osmanlı askerinin savaştığı, içinde kale de bulunan bir bölgedir. * Şemsettin Taşbilek, Yük. Müh. Araştırmacı-Sanatçı,